Reporting from the front # 1

της Τζίνας Σωτηροπούλου
Πριν λίγες ώρες έφυγα από την ημερίδα που διοργάνωσε ο ΣΑΔΑΣ– Πανελλήνια Ένωση Αρχιτεκτόνων, ο οποίος για πρώτη φορά αναλαμβάνει εθνικός επίτροπος στην 15η Biennale Αρχιτεκτονικής 2016 στη Βενετία, ρόλος που του ανατέθηκε από τo Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας – Γ. Γ. Χωρικού Σχεδιασμού & Αστικού Περιβάλλοντος.
Έφυγα με τις καλύτερες εντυπώσεις. Έγινε μια πολύ γόνιμη συζήτηση, ένας πραγματικός ανοιχτός διάλογος και μια πρώτη παρουσίαση αρκετών προτάσεων που θα μπορούσαν να εκπροσωπήσουν τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων στην φετινή Biennale που έχει ως γενικό θέμα το Reporting from the front: Ανταπόκριση από το μέτωπο.

bienalle

Προτάσεις που επεξεργάζονται τα πολλαπλά μέτωπα στα οποία βρισκόμαστε αντιμέτωποι ως αρχιτέκτονες αλλά και ως πολίτες μιας χώρας που βρίσκεται στην άκρη της Ευρώπης. Η Ελλάδα ως προβολή ενός ζωντανού και παγκόσμιου μετώπου. Η κομβική σημασία της χώρας ως γέφυρα Ανατολής και Δύσης. Ο ρόλος της Ελλάδας ως μια ψηφίδα ενός μεγάλου μεταναστευτικού ταξιδιού αλλά και ως ένα τμήμα ενός παγκόσμιου χάρτη που βιώνει την κρίση. Η Ελλάδα στο επίκεντρο ενός πειραματικού ορίου.

Αρκετές είναι οι αρχιτεκτονικές ομάδες που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων για κατάθεση προτάσεων για την εθνική συμμετοχή στην Μπιενάλε της Βενετίας. Τα θέματα που παρουσιάστηκαν, πολλά. Θα προσπαθήσω να συνοψίσω ιδέες και απόψεις που ακούστηκαν και που για μένα έχουν την αξία τους.

Ιδέες

Το προσφυγικό: η ανάδυση του επείγοντος, τα σωσίβια ως πρώτη ύλη για κατασκευή «καταφυγίων» αλλά και πλαστικών τσαντών, η σημασία της επανάχρησης, της ανακύκλωσης και της εφευρετικότητας σε περιόδους κρίσης, η αμεσότητα από τις μαρτυρίες των κατοίκων και τις δράσεις των κοινοτήτων, η πραγματικότητα και το δυσοίωνο των στρατοπέδων και των φραχτών, η αισιοδοξία των δομών αλληλεγγύης, η διαδρομή των μεταναστευτικών ροών, τα ανοιχτά σύνορα, το πέρασμα αλλά και ο εγκλωβισμός. Το στεγαστικό: η ιστορική αναδρομή της αυθαίρετης δόμησης και της αντιπαροχής, η προώθηση της αυτοκατασκευής, η επιτακτική ανάγκη της κοινωνικής επένδυσης στην μόνιμη στέγαση, στην προσωρινή διαμονή και τις λειτουργικές υποδομές. Η κρίση των πόλεων, η σημασία των δημόσιων ελεύθερων χώρων ως κοινά αγαθά, αλλά και οι νέες αστικές δομές που συνδιαμορφώνονται από κινήματα πόλεων και συλλογικοτήτων. Η ανταπόκριση από την πόλη και η πολεοδομία του bricolage. Οι μικρής κλίμακας παρεμβάσεις. Οι in situ διαβουλεύσεις με κατοίκους και αρχιτέκτονες. Η εκμετάλλευση του κτιριακού αποθέματος των κέντρων πόλεων. Η έκτακτη συνθήκη της δημιουργικής μετατροπής άδειων καταστημάτων και κενών διαμερισμάτων σε πρωτοποριακές επεμβάσεις. Ο ρόλος του αρχιτέκτονα και η κρίση της νέας γενιάς, η χαρτογράφηση της επαγγελματικής διασποράς, η ηχώ της αρχιτεκτονικής απόσυρσης αλλά και οι νέες αρχιτεκτονικές και όχι μόνο κολεκτίβες που δουλεύουν στα όρια. Η εκμετάλλευση του ανεκμετάλλευτου. Η κρίση σαν πρόκληση και σαν τρόπος ανοίγματος στην κοινωνία για πιο συλλογικές και συμμετοχικές δράσεις.

Σύνθεση

Δεν ξέρω αν τελικά στην Βενετία θα πάνε μία, δύο ή πολλές προτάσεις. Αυτό θα το αποφασίσει η Επιστημονική Επιτροπή, η οποία και θα διαμορφώσει την τελική ελληνική πρόταση. Έχει ήδη γίνει ανοιχτό κάλεσμα, μέχρι την Τρίτη 19/1/16 στις 15:00 για δήλωση συμμετοχής για την σύσταση 9μελούς Επιστημονικής Επιτροπής. Καλούνται να συμμετέχουν αρχιτέκτονες που έχουν μία τουλάχιστον διάκριση σε Πανελλήνιο Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό ή Διεθνή Διαγωνισμό υπό την αιγίδα της UIA.
Δική μου άποψη, η οποία βέβαια εκφράστηκε και από πολλούς οι οποίοι συμμετείχαν στην σημερινή ημερίδα, είναι ότι θα είχε ενδιαφέρον η φετινή ελληνική συμμετοχή στην Biennale να αποτελέσει μια σύνθεση πολλών προτάσεων. Όσο δύσκολο και αν αυτό ακούγεται και όσοι φόβοι και αν προκύπτουν για το τελικό αποτέλεσμα της ελληνικής συμμετοχής, κυρίως λόγω του περιορισμένου χρονικού ορίζοντα.
Θα είχε ενδιαφέρον να δούμε την ελληνική συμμετοχή στην φετινή Μπιενάλε ως ένα σπονδυλωτό μοντέλο που θα αποτυπώσει τις πολλαπλές πτυχές του μετώπου, αξιοποιώντας το ελάχιστο και το διαθέσιμο. Ένα πειραματικό εργαστήριο όπου θα καταγράφονται οι διαδικασίες από τα κάτω προς τα πάνω, πολυσυλλεκτικό και ανοιχτό, διαδραστικό και καινοτόμο. Η φετινή θεματική κουβαλάει ένα σαφές κοινωνικό πρόσημο, προτάσσει το εμείς αντί για το εγώ και επενδύει σε δημιουργικές και ευφάνταστες λύσεις που προσπαθούν να αποτυπώσουν την κρίση αλλά και να δώσουν διέξοδο σε αυτήν.
Ακριβώς εδώ, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να έρθει ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων, ως εθνικός επίτροπος, και να αποτελέσει τον ανατρεπτικό καμβά πάνω στον οποίο θα ξεδιπλωθεί ένα οργανικό δίκτυο αρχιτεκτόνων που εργάζεται στα όρια, μια σειρά δημιουργικών ομάδων που προσεγγίζουν την αρχιτεκτονική με εναλλακτική ματιά, ανθρώπων που προτάσσουν την αφύπνιση της κοινωνικής και πολιτικής συνείδησης. Αρχιτεκτόνων που συνδιαλέγονται πολυφωνικά και πολυδιάστατα. Και αυτός ο καμβάς να ανοίξει συζητήσεις, να προβληματίσει, να αφουγκραστεί την κοινωνία και να συνδιαλλαγεί με τον υπόλοιπο κόσμο, αρχιτεκτονικό ή μη.

Πείραμα

Η φετινή συμμετοχή θα μπορούσε να αποτελέσει ένα μεγάλο πείραμα συλλογικότητας, μια σύνθεση περισσοτέρων δημιουργικών αρχιτεκτονικών προτάσεων, ώστε να δηλωθεί σαφώς και η αξία του ίδιου του ΣΑΔΑΣ ως συλλογικού οργάνου των Αρχιτεκτόνων. Άλλωστε ο ίδιος ο διευθυντής και επιμελητής της φετινής Μπιενάλε, ο Alejandro Aravena αναγνωρίζει την ανάγκη να μετατοπιστεί η συζήτηση από το εγώ στο εμείς, επισημαίνοντας στην ανακοίνωσή του: «Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η μάχη για ένα καλύτερο δομημένο περιβάλλον είναι μια συλλογική προσπάθεια, που θα απαιτήσει τη δύναμη και τη γνώση του καθενός».
Όπως και να έχει, πιστεύω πως ο ΣΑΔΑΣ κινείται προς την σωστή κατεύθυνση. Έχει ήδη αρχίσει να δίνει προτεραιότητα στις ανοιχτές και συνεργατικές διαδικασίες καλώντας τα μέλη του να δηλώσουν συμμετοχή στην Οργανωτική Επιτροπή της Biennale, η οποία θα είναι υπεύθυνη για την οργάνωση της έκθεσης αλλά και στην Επιτροπή Επικοινωνίας, η οποία θα είναι υπεύθυνη για την προβολή της έκθεσης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Ας συμμετέχουμε όσο πιο πολλοί αρχιτέκτονες, ακόμα και αν είναι η πρώτη φορά που κάνουμε κάτι τέτοιο. Ας προσπαθήσουμε να επενδύσουμε σε ένα άλλο μοντέλο διαχείρισης. Με αβέβαιο αποτέλεσμα, σίγουρα μη προβλέψιμο, που όμως συνδιαμορφώνεται στην πορεία από όλους εμάς. Θα συναντήσουμε και θα συναντηθούμε με απρόσμενα «μέτωπα» και ποιος ξέρει, μπορεί τελικά να καταλήξουμε ότι αξίζει κανείς να διαχειρίζεται προκλήσεις συλλογικά, δημιουργώντας πιθανά και νέα πολυλειτουργικά μέτωπα αντίστασης στο “πολεμικό” τοπίο που διαμορφώνεται καθημερινά ερήμην μας.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.