Αθήνα, Βερολίνο, Κίτο: Τρια πρώην αεροδρόμια ως μητροπολιτικά πάρκα

To Mariscal Sucre, πρώην αεροδρόμιο του Κίτο, πρωτεύουσας του Εκουαδόρ, βρίσκεται στο κέντρο της πόλης και από το 2013 λειτουργεί ως μητροπολιτικό πάρκο. Η αρχική στρατηγική του δήμου ήταν να το ανοίξει στον κόσμο χωρίς ιδιαίτερες παρεμβάσεις, όπως περίπου και στο Βερολίνο στο αεροδρόμιο Tempelhof, όπου ο κόσμος έχει την ευκαιρία να το χρησιμοποιεί για ποδήλατο, και για άλλες δραστηριότητες αναψυχής. Στο Κίτο τον Απρίλιο του 2014 έλαβε χώρα ένα εργαστήριο με θέμα τη χαρτογράφηση των κοινών.

PHOTO-10

Η επαφή με τα πρώην αεροδρόμια του Ελληνικού, του Tempelhof και του Mariscal Sucre καθώς και η συμμετοχή του γράφοντος στο εργαστήριο για τη χαρτογράφηση των κοινών στο Κίτο, σε συνδυασμό με τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα για τα αστικά κοινά, και τις νέες μορφές ομότιμης συνεργασίας διάμεσου του διαδικτύου, οδήγησαν στη σύλληψη και τη σταδιακή υλοποίηση ενός πειραματικού εργαστηρίου (1): τρεις ομάδες σε κάθε πόλη λειτουργούν ημι-αυτόνομα, συντονίζονται και συνεργάζονται με τις άλλες δύο, αρχίζοντας να παράγουν ένα δίκτυο ανθρώπων, ιδεών και προτάσεων.
Οι τρεις αυτές περιπτώσεις παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά και ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το μέλλον των πόλεων. Στο μέσο του αστικού τους ιστού σήμερα λόγω αστικής εξάπλωσης και σε μία μεταβατική και αβέβαιη περίοδο, βιώνουν παλινδρομήσεις ανάμεσα σε σενάρια που περιλαμβάνουν ιδιωτικοποιήσεις ή δημόσιο χαρακτήρα, διεκδικήσεις από πρωτοβουλίες και ομάδες, καθώς και διάχυτες ιδέες για τα αστικά κοινά.

Διακυβέρνηση και πολιτική

Το πειραματικό τρι-εθνικό αυτό εργαστήριο εμπνέεται από τον πλούτο της παραγωγής στον τομέα της διάδρασης πολιτών, κινημάτων, θεσμών και πολιτικών φορέων και μεταφέρει αυτή την εμπειρία στο φυσικό χώρο, και συγκεκριμένα στη σφαίρα της έννοιας των «μητροπολιτικών κοινών», διαβλέποντας μία ευκαιρία για διερεύνηση της έννοιας της συμμετοχικής διακυβέρνησης και διαχείρισης. Όμως πίσω από αυτή τη συνεργασία που έχει ξεκινήσει ανάμεσα στις τρεις πόλεις, η υπόθεση εργασίας είναι η ομότιμη παραγωγή και ο συμμετοχικός σχεδιασμός και στόχοι νέες μορφές διακυβέρνησης και χάραξης πολιτικής, η αναγέννηση των μητροπολιτικών κοινών και εντέλει, της ίδιας της έννοιας της πολιτείας. Πηγάζει από τη συμμετοχή στην έρευνα του FLOK Society project (floksociety.org) που προηγήθηκε την περασμένη χρονιά στο Εκουαδόρ, και πιο συγκεκριμένα στην υποενότητα της έρευνας που αφορούσε τις υποδομές των κοινών για τη συλλογική ζωή.

Στις πόλεις, όπου όπως είναι γνωστό συγκεντρώνουν πλέον το μεγαλύτερο του μισού πληθυσμού του πλανήτη, εξελίσσεται το μέλλον της ανθρωπότητας και τα στοιχήματα της δημοκρατίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Γιατί θα έπρεπε οι σημαντικές αποφάσεις για το μέλλον της πόλης να ανήκουν στη δικαιοδοσία οποιασδήποτε κυβέρνησης, όσο προοδευτικής και να είναι;

Τα μητροπολιτικά κοινά ως ιδέα δεν είναι καινούργια, όπως καινούργιες δεν είναι και οι ιδέες περί συμμετοχής στην παραγωγή της πόλης (Bauwens, 2012; Salingaros, 2010) ωστόσο σήμερα αποκτούν νέες διαστάσεις και δυναμική (2). Τα κοινά, η διαχείριση και οι μέθοδοι που όλα αυτά είναι δυνατό να είναι βιώσιμα αυτή τη στιγμή είναι επίκαιρα όσο ποτέ, και είναι ενδιαφέρον να τα εξετάσουμε κάτω από νέες οπτικές και προοπτικές. Το στοίχημα της άμεσης δημοκρατίας εκπορεύεται από νέες συμμετοχικές εκδοχές διακυβέρνησης και μεθόδους ανάληψης ευθύνης των πολιτών. Η μικρή κλίμακα υπήρξε πάντα μία πειστική αιτιολόγηση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Οποιαδήποτε αναφορά στην άμεση δημοκρατία σήμερα σκοντάφτει στην κλίμακα, και ζητήματα πολυπλοκότητας, ενώ η μεγάλη κλίμακα και η πολυπλοκότητα απαιτούν άλλα εργαλεία, πρωτόκολλα και θεσμούς. Παρά το ότι η πολιτική δεν είναι το αντικείμενο του εργαστηρίου, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πολιτική διάσταση ενός τέτοιου εγχειρήματος είναι εν δυνάμει σημαντική, δεδομένου του ότι εμπλέκονται τρεις πόλεις σε χώρες σε στιγμές στην ιστορία τους, όπου η μία έχει ιδιαίτερη σημασία ή επίδραση για την άλλη.

Έννοιες όπως η πολεοδομία, η πολιτική και η διακυβέρνηση, ο έλεγχος και η συμμετοχή εμπλέκονται σε μία κατάσταση πολυπλοκότητας, που απαιτούν νέα εργαλεία και προσεγγίσεις για να γίνουν κατανοητά (Batty, 2013; Easterling, 2014; Graham, 2011). Τι γίνεται όμως εάν ενδεχομένως έχουμε πλέον τα εργαλεία, τις μεθόδους και τη θέληση για μία διαφορετική διακυβέρνηση στην οποία η ενημερωμένη γνώμη και συμμετοχή κάθε πολίτη μετράει;

Μεθοδολογία και προοπτικές

Το εργαστήριο εξετάζει παράλληλα τρεις περιπτώσεις και περιλαμβάνει τη συμμετοχή ενεργών πολιτών, επιστημόνων και θεωρίες δικτύων και συστημάτων, τεχνολογίες όπως το Future Workshop (FW) και μεθοδολογίες που πηγάζουν από την κυβερνητική όπως το Viable System Models (VSM). Το δυσκολότερο κομμάτι ενός τέτοιου εγχειρήματος σε ό,τι αφορά στην πολυπλοκότητα και την ανάγκη υποστήριξης είναι το οργανωτικό. Η αναζήτησή μας σε υβριδικές περιοχές έρευνας όπου συναντώνται ο σχεδιασμός, η πολιτική, και οι θεωρίες περί κοινών και θεωρίες συστημάτων και πολυπλοκότητας ενδέχεται να μπορούν να μας παρέχουν νέες απαντήσεις και διεξόδους από τα σημερινά μας τοπικά και υπερτοπικά αδιέξοδα.

Νίκος Αναστασόπουλος
Αρχιτέκτων, Δρ. ερευνητής,
Λέκτορας Σχολής Αρχιτεκτόνων μηχανικών ΕΜΠ

1 Η έρευνα πραγματοποιήθηκε το 2014 στα πλαίσια συμμετοχής του στο εθνικό πρόγραμμα Prometeo στο Εκουαδόρ που προσκαλεί ερευνητές από όλο τον κόσμο και μέρος της εκπονήθηκε σε συνεργασία με το FLOK Society (floksociety.org). Ο γράφων συμμετείχε στο «Stream 5: Commons Infrastructures for collective life».
2 Τα μητροπολιτικά κοινά ως όρος είναι γνωστά στη Βρετανία που με νομοθετικές πράξεις (1866, 1878) προέβλεπαν την βελτίωση, προστασία και διαχείριση των κοινών κοντά στη μητρόπολη.

Batty, M. (2013). The new science of cities. Massachusetts: MIT Press.
Bauwens, M. (2012, Ιούλιος 4). Blueprint for P2P Society: The Partner State & Ethical Economy. http://www.shareable.net/blog/blueprint-for-p2p-society-the-partner-state-ethical-economy
Buen Conocer | Hacia una pachamama del conocimiento común y abierto.http://floksociety.org/
Easterling, K. (2014). Extrastatecraft: The Power of Infrastructure Space. Brooklyn: Verso.
Graham, S. (2011). Cities Under Siege: The New Military Urbanism. London ; New York: Verso.
Mapeando los comunes urbanos de Quito http://mappingthecommons.net/es/quito/
Parque Bicentenario. http://www.telegrafo.com.ec/noticias/quito/tag/Parque%20Bicentenario.html
Salingaros, N. (2010). P2P Urbanism. http://www.math.utsa.edu/~yxk833/P2PURBANISM.pdf
The MET workshop – Ex-airports as metropolitan commons https://themetworkshop.wordpress.com

Πηγή: http://oikotrives.gr/

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.